Những ngày sát Tết âm lịch, thanh khoản của hệ thống ngân hàng Việt Nam thường căng thẳng. Theo ông, nguyên nhân cơ bản của vấn đề này là gì?

Tình hình thanh khoản có thể đang trong tình trạng căng thẳng ở một bộ phận của ngành ngân hàng, nhưng những bộ phận khác vẫn có tính thanh khoản tốt. Điều này thể hiện lòng tin của khách hàng vào một số ngân hàng nhất định, một số khác thì không có được sự tin tưởng cao như vậy.

Tại sao câu chuyện căng thẳng thanh khoản chưa bao giờ là vấn đề “mới" đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam?

Tôi nghĩ rằng, có một vài vấn đề ở đây. Đầu tiên, số lượng ngân hàng của Việt Nam đang quá nhiều. Do đó, tính thanh khoản đã bị phân bố ở nhiều ngân hàng khác nhau. Các ngân hàng vẫn chưa thực sự thâm nhập sâu vào nền kinh tế. Một con số ví dụ cụ thể là tỷ lệ người Việt Nam có tài khoản ngân hàng dưới 15%, cho thấy sự tham gia vào hệ thống ngân hàng chưa cao. Rất nhiều người vẫn có thói quen giữ tiền mặt ở nhà hoặc đầu tư vào các kênh đầu tư khác, mà không gửi vào ngân hàng.

Cũng vì có quá nhiều ngân hàng nên họ muốn xoay vòng tiền gửi dựa trên tỷ lệ lãi suất mà ngân hàng đưa ra, vì họ nghĩ rằng, NHNN sẽ hỗ trợ tất cả các NHTM, nên họ chỉ quan tâm đến lãi suất. Chúng tôi đã gặp trường hợp tương tự ở các thị trường khác. Suy nghĩ rằng ngân hàng không thể phá sản là hoàn toàn sai lầm. Các ngân hàng nên tự đối mặt với nguy cơ phá sản để mọi người hình thành thói quen gửi tiền vào những ngân hàng mà họ tin tưởng. Họ cần phải suy nghĩ và nhận biết đâu là những ngân hàng tốt. Tại Việt Nam bây giờ, người gửi tiền tiết kiệm không thực sự cân nhắc xem ngân hàng nào thực sự tốt và ngân hàng nào không tốt. Họ chỉ quan tâm đến lãi suất.

NHNN cần thể hiện rõ vai trò của mình trong câu chuyện căng thẳng thanh khoản?

NHNN giữ một vai trò rất quan trọng trong việc duy trì niềm tin đối với hệ thống ngân hàng, bởi đây là một yếu tố then chốt. NHNN đang thể hiện khả năng và sự khéo léo của họ theo nhiều cách: quản lý thanh khoản cho các ngân hàng và tiếp cận vấn đề nợ xấu cũng như khuyến khích các ngân hàng phối hợp với nhau. Đây là một ý tưởng tốt, nhưng việc thực thi là một bài toán khó.

Trên khía cạnh thanh khoản, NHNN đang làm tốt, nhưng bài toán này vẫn chưa kết thúc. Trên khía cạnh khả năng thanh toán, các khoản nợ xấu vẫn còn không chắc chắn sẽ thu hồi được. Về việc sáp nhập, có thể kế hoạch này đã được bắt đầu, có thể vẫn chưa. Tuy nhiên, đây không phải là giải pháp duy nhất. Điều thiết yếu là việc phải cơ cấu lại cách quản lý để các ngân hàng tự nguyện tuân theo các luật định nhằm xây dựng một môi trường kinh doanh tốt hơn và duy trì niềm tin của mọi người.

 Thanh khoản thiếu ổn định hiện đang là nguyên nhân chính của tình trạng lãi suất cao

Còn vai trò của các NHTM?

Tôi nghĩ vấn đề khác ở đây là liệu các ngân hàng Việt Nam có tính thanh khoản tốt đang cho khách hàng vay hay đang dành phần đó cho các ngân hàng thiếu thanh khoản? Việc này cũng có liên quan tới khả năng thanh toán của các ngân hàng. Tính thanh khoản và khả năng thanh toán của các ngân hàng có liên quan chặt chẽ với nhau.

Về tổng thể, căng thẳng thanh khoản là vấn đề lớn tại Việt Nam cũng như với bất kỳ hệ thống ngân hàng nào. Chúng ta có thể nhận thấy sự tăng trưởng tín dụng ở mức rất cao trong quá khứ, có lúc tốc độ tăng trưởng tín dụng vọt lên cao hơn tốc độ huy động tiền gửi. Đó là một điều bất lợi cho ngành ngân hàng. Đây là một trong nhiều lý do khiến NHNN hạn chế tăng trưởng tín dụng thông qua các chính sách tiền tệ, đồng thời cũng nhằm mục đích ổn định và kéo tỷ lệ lạm phát xuống.

Giải pháp dài hạn cho vấn đề này là gì, thưa ông?

Hiện tại, chúng ta không phải đối mặt với khủng hoảng, nhưng phải đối mặt với các đợt căng thẳng thanh khoản nối tiếp nhau. Do đó, cần giải quyết vấn đề và đảm bảo rằng các ngân hàng đều chấp hành đúng các quy định và người dân đặt niềm tin vào họ.Từ­ đó, các ngân hàng có thể nâng khả năng huy động vốn để cải thiện thanh khoản ở mức lãi suất hấp dẫn mà không cần NHNN hay bất kỳ ai hỗ trợ.

Tôi nghĩ, cốt lõi của vấn đề vẫn là cấu trúc tổng thể của ngành ngân hàng mà Chính phủ và NHNN đang hướng tới. Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa rõ cách làm cụ thể như thế nào. Vấn đề mấu chốt ở đây là quá trình tái cấu trúc ngành ngân hàng cần phải có sự tham gia và ủng hộ cao hơn từ đa số người dân và các đơn vị trong hệ thống ngân hàng, nhằm xây dựng một hệ thống an toàn hơn. Bên cạnh đó, có 4 yếu tố thiết yếu cần phải đạt được và tất cả đều có liên quan mật thiết với nhau.

Ông có thể cho biết cụ thể 4 yếu tố đó là gì?

Đầu tiên là tính thanh khoản mà chúng ta đã nhắc tới. Yếu tố tiếp theo là khả năng thanh toán của ngân hàng. Các khoản vay xấu của ngân hàng là bao nhiêu, liệu các ngân hàng có đủ vốn hay họ cần được đầu tư thêm vốn?

Yếu tố thứ ba là sự bền vững của một mô hình kinh doanh. Liệu một số ngân hàng có thực sự đủ năng lực để cạnh tranh và tồn tại? Liệu họ có đưa ra được những mô hình kinh doanh hấp dẫn cho khách hàng hay chỉ đơn giản là họ không nên hoạt động trong lĩnh vực này?

Yếu tố thứ tư là việc quản lý các ngân hàng. Đó là sự quản lý nội bộ của chính ngân hàng, sự minh bạch mà họ cung cấp cho các nhà đầu tư và người gửi tiền, cách tiếp cận và quản lý rủi ro… Bên cạnh đó là sự quản lý từ bên ngoài - từ các cơ quan chức năng, để đảm bảo các ngân hàng không chỉ tuân thủ chặt chẽ các luật định, mà còn phải xem liệu có những khó khăn tiềm ẩn nào mà các ngân hàng phải đối mặt để họ có thể có những giải pháp ngăn chặn vấn đề trước khi nó xảy ra. Do đó, cả 4 yếu tố này cần được cân nhắc kỹ khi đưa ra quyết định tái cấu trúc.

Ông có nghĩ rằng, câu chuyện thanh khoản này sẽ lặp lại trong năm 2012?

Năm cũ đã qua và năm mới đang đến không có nghĩa là một vấn đề sẽ kết thúc và các vấn đề mới sẽ bắt đầu. Thanh khoản sẽ là một bài toán tiếp diễn trong năm 2012, nhưng vấn đề này có thể được cải thiện nếu chúng ta bắt đầu có những hành động đúng đắn. Tuy nhiên, tại thời điểm này, đây không phải là vấn đề khiến tôi quá lo lắng.