TTCK chứng kiến không ít sóng gió khi CTCK Kim Long dự kiến thay đổi ngành nghề kinh doanh, trong đó có lo ngại về năng lực quản trị, điều hành sau thay đổi (nếu có). Nhưng trước câu chuyện của Kim Long đã có những tiền lệ của REE, SAM - các đơn vị thay đổi ngành nghề kinh doanh chính (core business)…

Năm 2007, cổ đông của CTCP Đầu tư và Phát triển Sacom - SAM (lúc đó gọi là CTCP Cáp và Vật liệu viễn thông - Sacom) khá sốc khi đối diện với thông tin: ngành nghề chính là cáp viễn thông gần như không còn đất để tồn tại. Những thay đổi công nghệ, siết chặt đầu tư công… đã khiến Sacom rơi vào tình trạng khốn khó, điều mà các cổ đông khó có thể ngờ khi quyết định thông qua phương án tăng vốn điều lệ giai đoạn cuối năm 2006 - đầu năm 2007. Với quy mô vốn chủ sở hữu phình to một cách nhanh chóng (từ 738 tỷ đồng vào cuối năm 2006 lên 2.433 tỷ đồng cuối năm 2007), Sacom đã đi theo "mốt thời thượng" giai đoạn đó là chuyển hướng đầu tư BĐS, tài chính.

Theo BCTC năm 2010, Sacom có tới 1.235,912 tỷ đồng đầu tư tài chính dài hạn, bao gồm 533,669 tỷ đồng đầu tư cổ phiếu, 380 tỷ đồng vào công ty con và 386,479 tỷ đồng vào công ty liên kết... Điều đáng nói là trong số này chỉ có khoảng 250 tỷ đồng góp vốn vào các đơn vị nằm trong lĩnh vực/hoặc có liên quan đến cáp quang. Không chỉ có vậy, ngay bản thân hoạt động chính của công ty mẹ, nếu nhìn vào thuyết minh hoạt động đầu tư năm 2010, dễ nhận thấy sự "lép vế" của mảng cáp quang so với BĐS.

Tuy nhiên, như giải trình của Ban tổng giám đốc, năm 2010 là năm không mấy thuận lợi cho BĐS và đầu tư tài chính, nên Sacom đã không đạt kỳ vọng đề ra. Năm 2011, trong kế hoạch kinh doanh, Công ty lại đề cao vai trò của kinh doanh cáp quang và không thấy xuất hiện vai trò của hoạt động đầu tư tài chính. Dù cơ cấu lợi nhuận theo hướng "cân bằng" 3 lĩnh vực (65 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế của mỗi mảng cáp điện và BĐS, 73 tỷ đồng của đầu tư tài chính), tỷ trọng tiền đầu tư cho dự án BĐS vẫn chiếm phần lớn trong cơ cấu đầu tư năm 2011. Ngành nghề cốt lõi ban đầu là dây cáp đã tụt hạng, trở thành ngành nghề chính… thứ ba.

Không ở trong tình trạng bắt buộc phải chuyển đổi như Sacom, nhưng cái tên CTCP Cơ điện lạnh REE không còn phù hợp do REE đã thay đổi ngành nghề kinh doanh chính. Trong mục tiêu phát triển năm 2010 cũng như cơ cấu phân bổ tài sản của Công ty, ngành nghề cốt lõi ban đầu là sản xuất - kinh doanh các sản phẩm điện lạnh, dịch vụ cơ điện công trình hoàn toàn bị lép vế so với 2 hoạt động là đầu tư tài chính, BĐS (tổng lợi nhuận kế hoạch của 2 mảng này lên tới 390 tỷ đồng trên tổng số 510 tỷ đồng kế hoạch).

Trong BCTC công ty mẹ quý IV/2010, dù nổi bật với gần 1.000 tỷ đồng tiền gửi ngân hàng, nhưng cũng có hơn 483 tỷ đồng BĐS đầu tư, 1.360 tỷ đồng đầu tư chứng khoán dài hạn.

Trong số gần 880 tỷ đồng đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh - liên kết, REE cũng dành tới hơn 270 tỷ đồng đầu tư vào lĩnh vực BĐS, 34,6 tỷ đồng vào công ty quản lý quỹ và hơn 210 tỷ đồng vào lĩnh vực điện lực.

Nhìn vào cơ cấu phân bổ tài sản trên trong tổng tài sản 3.848 tỷ đồng (2.755 tỷ đồng vốn chủ sở hữu, hơn 810 tỷ đồng trái phiếu chuyển đổi), dễ thấy REE đã tiến xa trong việc thay đổi nội dung hoạt động của mình. Tuy nhiên, trái với những thành công giai đoạn đầu khi chuyển đổi ngành nghề kinh doanh cốt lõi, năm 2010 REE chỉ đạt hơn 327 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, trong đó, mảng kinh doanh cốt lõi ban đầu chiếm phần lớn.

Sau REE, SAM, đã có một vài DN khác chuyển đổi ngành nghề kinh doanh nhưng âm thầm hơn, có thể từ lĩnh vực sản xuất này sang lĩnh vực sản xuất khác, hoặc từ sản xuất sang dịch vụ... Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là, cũng với con người ấy, bộ máy hoạt động ấy, khi phải hoạt động trong lĩnh vực gần như hoàn toàn mới thì hiệu quả quản trị, kinh doanh đến đâu?

Tổng giám đốc một công ty niêm yết hoạt động trong lĩnh vực khai khoáng cho biết, giai đoạn này công ty "tạm xa rời" hoạt động khai khoáng để chuyển sang BĐS, với mục đích tận dụng những mối quan hệ, các dự án của đối tác. Nhưng hệ quả là cổ đông lớn (nắm trên 20% vốn điều lệ) đã ngay lập tức dứt áo ra đi, vì cho rằng, với mảng này, họ có nhiều cơ hội đầu tư hấp dẫn hơn là đầu tư vào công ty.

Mùa ĐHCĐ đang diễn ra. Giai đoạn hiện tại, thị trường tài chính, BĐS gặp nhiều khó khăn do chính sách tiền tệ thắt chặt, nên xác suất để một DN chuyển đổi hoạt động kinh doanh ngắn hạn sang 2 mảng này nếu không có sẵn tiềm lực tài chính là không lớn. Nhưng ĐHCĐ là cơ hội tốt để NĐT trao đổi trực tiếp với ban lãnh đạo công ty, để có cái nhìn chính xác hơn về DN, về từng ngành nghề kinh doanh của DN, để không bị rơi vào tình cảnh "thầy bói xem voi" bất đắc dĩ vì thiếu thông tin về hoạt động kinh doanh chính của DN.