Bên cạnh khả năng cạnh tranh không lành mạnh, sự việc này một lần nữa cho thấy việc duy trì và cung cấp thông tin thường xuyên về các ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam là cực kỳ quan trọng.

Trong Cẩm nang hướng dẫn tiêu dùng thủy sản năm 2010 - 2011 của WWF tại một số nước như Đức, Áo, Thụy Sĩ, Bỉ, Na Uy và Đan Mạch, cá tra được đưa vào danh sách đỏ với lý do chủ yếu là môi trường nuôi cũng như việc sử dụng thức ăn, hóa chất và thuốc thú y trong nuôi cá tra "không đảm bảo". Theo đó, WWF khuyên người tiêu dùng tìm loại cá khác thay thế.

Quyết định này của WWF ngay lập tức gặp phải sự phản đối từ nhiều cơ quan, tổ chức và cá nhân trong nước. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đánh giá trên là không chính xác, làm tổn hại hình ảnh cá tra Việt Nam. Ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó chủ tịch Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết, ngay cả khi quyết định này không ảnh hưởng nhiều đến số lượng cá tra xuất khẩu của Việt Nam thì cũng làm xấu uy tín con cá tra. Thông tin mà WWF đưa ra không có bằng chứng xác đáng, cụ thể. Việc này làm mất đi cơ hội được sử dụng một loại thực phẩm chất lượng cao với giá cả phải chăng của đa số người tiêu dùng châu Âu.

Theo VASEP, từ năm 2003, các vùng nuôi cá tra đã triển khai hệ thống tiêu chuẩn SQF (thực phẩm an toàn chất lượng) do SQF Institute có trụ sở tại Mỹ cấp. Bên cạnh đó, trong vài năm gần đây, hầu hết DN cũng áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế mới như Global GAP hay nuôi cá tra sinh thái được quốc tế công nhận. Từ năm 2003 đến nay, các địa phương đã cấm sử dụng nguồn con giống ngoài tự nhiên và các vùng nuôi hoàn toàn sử dụng nguồn cá giống nhân tạo.

Xuất khẩu cá tra Việt Nam trong mấy năm trở lại đây thường đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD/năm và tạo việc làm cho hàng chục vạn lao động. Trong đó, EU vẫn là thị trường nhập khẩu cá tra lớn nhất khi chiếm gần 50% tổng giá trị xuất khẩu cá tra của Việt Nam. Hiện nguồn cung không đáp ứng đủ nhu cầu, nhưng tác động tiêu cực của thông tin trên đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam được dự báo sẽ không nhỏ trong năm tới.

Chủ động đối phó

Được biết, kết luận trên được đưa ra không phải là kết quả đánh giá sau khi khảo sát trực tiếp của WWF châu Âu mà do một bên thứ ba khác thực hiện. WWF châu Âu đánh giá rằng, các vùng nuôi cá tra của Việt Nam không bảo vệ môi trường và ngành cá tra không phát triển bền vững, song đến nay, phía Việt Nam cũng chưa nhận được căn cứ cụ thể.

Bà Trần Minh Hiền, Giám đốc WWF Việt Nam cho rằng, đó là kết luận của WWF châu Âu chứ không phải WWF Việt Nam hay toàn cầu. Đây cũng chỉ là những nhận định và khuyến cáo dành cho người tiêu dùng châu Âu tham khảo, chứ không phải quyết định dẫn đến việc dừng nhập khẩu cá tra Việt Nam. WWF Việt Nam đang liên hệ với Tổ chức WWF quốc tế để mời họ đến Việt Nam thẩm định, tham quan quy trình nuôi và chế biến cá tra nhằm đem đến cái nhìn chính xác hơn.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Hữu Dũng cũng cho biết, qua sự việc này, Việt Nam cần chủ động thông tin, giám sát quy trình nuôi trồng chặt chẽ hơn. Hành động cụ thể của Hiệp hội là tới đây sẽ mời WWF các nước bạn hàng lớn của Việt Nam tới tham quan vùng nuôi cá tra tại Việt Nam để chứng kiến điều kiện nuôi và chế biến cá tra xuất khẩu.

"Được tận mắt chứng kiến, người ta sẽ xem xét lại và đưa ra thông tin chính xác hơn. Ngoài ra, Việt Nam phấn đấu, sau 5 năm tới, 100% sản lượng cá tra phải đạt chứng nhận Global GAP, HACC hoặc tương đương. Khi đó, không ai có thể có ý kiến nghi ngờ về chất lượng cá tra của mình nữa", ông Dũng nói.

Ngày 13/12 tới, một phái đoàn WWF Mỹ sẽ sang Việt Nam để khảo sát đánh giá tình hình nuôi trồng, chế biến cá tra. Đây sẽ là cơ sở để VASEP đưa ra lập luận chính thức bảo vệ hình ảnh và chất lượng con cá tra Việt Nam.

Sản phẩm cá tra Việt Nam đã và đang được xuất khẩu đến trên 120 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Không chỉ có vậy, tôm và cá rô phi cũng là 2 mặt hàng thủy sản Việt Nam vừa bị WWF một số nước châu Âu lưu ý. Việc làm rõ nhận định của WWF châu Âu sẽ là rất quan trọng, đồng thời cũng là kinh nghiệm để các ngành xuất khẩu Việt Nam chủ động thông tin trước những đánh giá chưa thật chính xác.